Rehabilitacja po udarze powinna obejmować działania między innymi: fizjoterapeutyczne, neuropsychologiczne, logopedyczne i związane z terapią zajęciową.

Co to jest udar?

Udar to nagłe zaburzenie krążenia mózgowego, które prowadzi do trwałego uszkodzenia tkanki mózgowej. Może być spowodowany zablokowaniem przepływu krwi do mózgu przez zator lub zakrzep (udar niedokrwienny) lub przez krwawienie wewnątrzczaszkowe (udar krwotoczny).

Udar niedokrwienny występuje zdecydowanie częściej, stanowi ponad 80 proc. wszystkich tego typu zdarzeń. Udar krwotoczny, nazywany potocznie również wylewem, wywołany pęknięciem naczynia w mózgu i krwotokiem jest mniej spotykany. Najrzadziej zdarza się udar żylny — skutek zakrzepicy zatok żylnych mózgowia.

We wszystkich wymienionych przypadkach krew przestaje prawidłowo przepływać przez mózg, do którego dociera za mało tlenu. Może dojść do bardzo poważnego uszkodzenia tego narządu.

Pierwsze symptomy udaru

Typowym objawem udaru są nagłe niedowłady połowy ciała. Ale są także mniej oczywiste efekty udaru. Pacjent może na przykład mieć zaburzenia w polu widzenia albo problem z ruchem gałek ocznych. Choremu może drętwieć ręka, albo mogą się u niego pojawić zaburzenia mowy, która staje się bełkotliwa. Występują także:

  • nagłe trudności w zrozumieniu słów,
  • zawroty głowy, problemy z chodzeniem i utrzymaniem równowagi,
  • niedowład części twarzy, ręki, nogi, zwykle po jednej stronie ciała,
  • brak czucia twarzy, ręki lub nogi,
  • silny ból bez wyraźnej przyczyny.

Jakie mogą być skutki udaru?

Udar może mieć bardzo różne skutki, wszystko zależy od rozległości uszkodzeń, czasu uzyskania pomocy, kondycji w jakiej jest organizm chorego, oto niektóre z nich:

  • ponowny udar (ryzyko wystąpienia kolejnego udaru w ciągu roku to 10–12 procent),
  • porażenia nerwu czaszkowo-twarzowego,
  • niedowład lub porażenia,
  • afazja (zaburzenia mowy),
  • nietrzymanie stolca i moczu,
  • zaburzenia równowagi,
  • zaburzenia oddechu, pracy serca, termoregulacji, ciśnienia tętniczego,
  • zaburzenia pamięci,
  • zespół zaniedbania,
  • zespół odpychania.

Rehabilitacja po udarze

Rehabilitacja po udarze jest niezwykle istotna i stanowi kluczowy proces, który pomaga pacjentom odzyskać maksimum swoich możliwości funkcjonalnych. Rehabilitacja powinna rozpocząć się jak najszybciej — ideałem jest, aby pacjenci rozpoczęli pierwsze ćwiczenia już od drugiej doby po wystąpieniu udaru.

Etapy rehabilitacji

Rehabilitację po udarze można podzielić na kilka faz:

  1. Wczesna faza. Pierwsze działania podjęte w ramach rehabilitacji skoncentrowane są na delikatnych ćwiczeniach wykonywanych przez pacjenta w pozycji leżącej. Kluczowym celem jest zapobieganie zakrzepicy oraz stymulacja krążenia.
  2. Rehabilitacja neurologiczna. Gdy pacjent opuszcza oddział udarowy, przechodzi do intensywnej rehabilitacji neurologicznej. Program obejmuje szeroki zakres aktywności mających na celu poprawę sprawności ruchowej, zdolności mówienia i wspieranie funkcji poznawczych.
  3. Rehabilitacja po powrocie do domu. Ćwiczenia powinny być kontynuowane po powrocie do domu, zgodnie z zaleceniami specjalistów.

Metody rehabilitacji

W procesie rehabilitacji wdrażane są różnorakie, często bardzo zaawansowane techniki i podejścia terapeutyczne takie jak:

  • terapia metodą NDT-Bobath,
  • proprioreceptywne torowanie neuromuskularne (PNF),
  • Constraint-Induced Movement Therapy (CIT),
  • stosowanie metody Brunnström,
  • wykorzystanie terapii wirtualnej,
  • Kinesiology Taping,
  • terapia zajęciowa.

Rehabilitacja poznawcza po udarze

Rehabilitacja poznawcza to kluczowy element procesu powrotu do zdrowia po udarze mózgu. Jej celem jest przywrócenie, w możliwie największym stopniu, utraconych lub osłabionych funkcji umysłowych, takich jak pamięć, uwaga, percepcja czy zdolność rozwiązywania problemów.

Ćwiczenia kognitywne są kluczowym elementem rehabilitacji poznawczej u osób po udarze. Podczas sesji stosowane są różnorodne techniki i narzędzia, w tym specjalistyczne programy komputerowe oraz zadania manualne.

Programy komputerowe, takie jak np. HeadApp, stawiają przed pacjentem zadania wymagające planowania i organizacji — trzeba np. ułożyć plan dziennych lub tygodniowych zajęć, uwzględniając wiele różnych czynników.

Częstotliwość i czas trwania rehabilitacji

W procesie rehabilitacji ważna jest systematyczność. Najlepsze efekty osiąga się wówczas, gdy ćwiczenia odbywają się codziennie. Rekonwalescencja może trwać od kilku miesięcy do nawet kilku lat. Wyniki badań dowodzą, że szybkie podjęcie działań rehabilitacyjnych znacząco poprawia prognozy dotyczące powrotu pacjenta do pełnej samodzielności.

Profilaktyka

Ryzyko udaru można zmniejszyć poprzez odpowiedni styl życia: nie pal, ogranicz alkohol, uprawiaj sport, unikaj stresu, utrzymuj odpowiednią wagę ciała, jedz warzywa, owoce, orzechy, produkty pełnoziarniste. Ważne jest także regularne wykonywanie podstawowych badań: dokonuj pomiarów ciśnienia krwi, sprawdzaj poziom lipidów i cukru we krwi.